Wat gebeurt er in het brein bij misofonie? Welke delen van het brein zijn betrokken bij misofonie? Wat is het mechanisme achter misofonie? Hier volgt een uitleg van het neurobiologisch model van misofonie.

misofonie

Neurobiologisch model van misofonie

Een mens heeft drie breinen:

Reptielenbrein (hersenstam): ons oudste brein beheerst de instincten, reflexen (zoals de vlucht/vechtreactie) en het basale fysieke functioneren, zoals ademhaling en hartritme.

Zoogdierenbrein (limbisch systeem): dit brein is betrokken bij veel van de gevoelens en emoties. Boosheid, angst en ook plezier worden hier ‘gemaakt’. Onder meer de amygdala, de hippocampus, de insula en de thalamus bevinden zich in dit brein. Herinneren vindt hier plaats. 

Cortex (hersenschors): het jongste brein van de hersenen regelt het denken. Analyseren, anticiperen, overwegen, het gebeurt allemaal hier.

misofonieDe thalamus is het ‘schakelstation’ in de hersenen, deze bepaalt wat er met een binnenkomende prikkel moet gebeuren.

De amygdala is een amandelvormige kern van neuronen die betrokken is bij opslag van geheugen. Hij geeft gebeurtenissen en herinneringen een emotionele lading. Bij het herinneren van de gebeurtenis of iets voor de tweede keer meemaken, zorgt hij voor de emotionele respons die gekoppeld is aan de herinnering. De amygdala is niet alleen betrokken bij direct aanleren van de relatie tussen geluid en emotie. Deze kern wordt ook actief wanneer de relatie indirect gelegd wordt, dus als anderen aangeven dat een bepaald geluid vervelend of beangstigend is.

Als een prikkel bij de thalamus binnenkomt, zendt deze een signaal uit naar de amygdala, dit wordt de snelle of directe route genoemd. De thalamus activeert tegelijkertijd de prefontale cortex, waarmee we afwegingen kunnen maken en de amygdala kunnen afremmen. Deze route is langzamer en wordt de langzame of indirecte route genoemd.

In geval van gevaar zendt de thalamus via de directe route een signaal uit naar de amygdala, die daarop het fight/flight-systeem activeert. Dit zorgt ervoor dat we klaar zijn om te vechten of te vluchten. Onder invloed van hormonen wordt adrenaline aangemaakt, dit zorgt voor een verhoogde hartslag, hogere bloeddruk en snellere ademhaling. Een misofoniereactie vindt plaats in dit gevaarsysteem van het brein.

Bij misofonen is de snelle of directe route aangeleerd voor specifieke triggers, waarbij de boosheid en walging direct wordt opgewekt zonder dat dit eerst via de cortex verloopt. Onschuldige, alledaagse geluiden hebben een zodanige emotionele lading gekregen, dat het brein daarop reageert zoals het reageert op gevaar.

misofonieBij mensen met misofonie is de directe route veel sterker dan de indirecte route. Het is als het ware een ingesleten ‘karrenspoor’. Bij het waarnemen van een trigger komt er daardoor direct een heel sterke respons op gang, die niet wordt afgeremd door geruststellende of corrigerende gedachten uit de cortex. Omdat de cortex niet betrokken wordt bij een misofonie-reactie, zijn mensen met misofonie op zo’n moment niet in staat om te relativeren of zichzelf te kalmeren.

Uit onderzoek is bekend dat een eenmaal aangeleerde directe route nooit meer helemaal verdwijnt, deze valt niet ‘uit te gummen’. Wat wel kan, is nieuwe indirecte routes in het brein aanmaken. Dankzij neuroplasticiteit van het brein kunnen nieuwe verbindingen gelegd worden.

Een misofoniereactie wordt niet opgewekt door gedachten. De nare gedachten die misofonen krijgen als ze getriggerd worden, zijn een ‘bijproduct’. Deze gedachten zijn soms ronduit agressief en moordlustig.

Hyperfocus 

Mensen met misofonie hebben een hyperfocus (overconcentratie) ontwikkeld voor hun triggers. Deze hyperfocus speelt een centrale rol bij misofonie. Het lijkt erop dat er enkele risico-factoren voor het ontwikkelen van die hyperfocus zijn: erfelijke aanleg (als het bij meerdere personen in de familie voorkomt), persoonlijkheidskenmerken (met name perfectionisme, hoog normbesef en detailgerichtheid), situationele factoren (stressvolle gebeurtenissen, stemming) en de leergeschiedenis (voorbeelden en boodschappen ten aanzien van geluid binnen het gezin).
De hyperfocus maakt dat de focus op één prikkel zo sterk is dat andere prikkels bijna niet meer binnenkomen. De hyperfocus zorgt er ook voor dat bepaalde geluiden boven alles uit gehoord worden. De trigger eist alle aandacht op, zelfs al voordat die zich heeft voorgedaan. Dit komt doordat het gevaarsysteem continu op scherp staat. Voorspelbaarheid versterkt dit: misofonen kunnen, vooral van personen die ze veel om zich heen hebben (gezinsleden, collega’s, vrienden) goed voorspellen wanneer de triggers komen. Als men de trigger verwacht, zorgt de hyperfocus ervoor dat het ook zeker gehoord of gezien gaat worden, ook al bevindt de bron van de trigger (persoon of voorwerp) zich op grote afstand.  

Anticipatieangst

Anticipatieangst (verwachtingsangst; angst voor wat kan gebeuren) is een symptoom van misofonie, geen oorzaak. De angst heeft betrekking op de hevige reactie die een trigger kan uitlokken, niet op de trigger zelf. Sommige misofonen ‘scannen’ een ruimte die ze binnengaan op mogelijke ‘bedreigende’ zaken. Liggen er appels op de fruitschaal? Staan er koekjes op tafel? Anticipatieangst maakt dat bij iemand met misofonie het feit dat iemand een koelkast opentrekt ervoor zorgt dat het toch al verhoogde spanningsniveau direct nog hoger wordt. Gebeurt dan ook wat gevreesd wordt (iemand pakt iets te eten) en ontstaat er woede, dan wordt de angst bevestigd. En zo wordt het brein keer op keer getraind in dit mechanisme van stimulus en respons.

Pavlov-reactie

Bij misofonie is de betekenis van geluid en de aanraking ermee in iemands verleden cruciaal, de auditieve karakteristieken spelen een secundaire rol. De meeste mensen met misofonie hebben een normaal functionerend gehoor. Geluiden die in het verleden zijn geassocieerd met iets negatiefs, zullen hevige negatieve reacties uitlokken. Zo ontstaat een geconditioneerde negatieve responscirkel (Pavlov-reactie) met verhoogde alertheid (hypervigiliteit) en toegenomen emotionele stress. Verandering in emotionele toestand, zoals stemming en angst, verhoogt de algehele opwinding (arousal) in het lichaam waardoor mogelijke dreiging in de omgeving weer beter gedetecteerd kan worden. Dit is een normaal beschermingsmechanisme. Alleen al denken aan mogelijke blootstelling aan deze geluiden, of het horen van het zachtste geluid, kan dan al een sterke reactie oproepen. Het mechanisme achter misofonie heeft dus te maken met een creatie van een geconditioneerde reflex die specifieke geluiden verbindt aan een negatieve emotie.

Deel dit opShare on FacebookTweet about this on TwitterShare on LinkedInEmail this to someone